Gmach główny Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie

Największą inwestycją naukową Krakowa – a nawet szerzej, Polski okresu międzywojennego – była budowa Akademii Górniczej przy al. Mickiewicza 30. 20 października 1919 roku w auli Collegium Maius UJ Naczelnik Państwa Józef Piłsudski powołał do życia akademię na wolnych już od zaborców ziemiach polskich. Szkoła nie miała jeszcze wtedy swojej siedziby, gdyż I wojna światowa przeszkodziła w realizacji projektu konkursowego z 1913 roku. Wyróżniono w nim pracę architektów Sławomira Odrzywolskiego i Adama Ballenstedta, jednak do współpracy zaproszono również Wacława Krzyżanowskiego, jurora konkursu.

Gmach główny Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie, fot. J. Nowostawska-Gyalókay MIK 2017

Budynek postawiono na rozległych nieużytkach – o powierzchni 11 tys. mkw., przekazanych na ten cel przez gminę Kraków. Gmach wznoszono w latach 1921-1935, choć zajęcia rozpoczęto już w 1929 roku, w jeszcze nieukończonym budynku.

Obecny kształt budowli został wykonany według planów Odrzywolskiego (zmarł w 1933 roku) i Krzyżanowskiego, który budowę doprowadził do końca. Wykończenie wnętrz trwało do 1938 roku. Uwagę zwracają okazały westybul (otoczony arkadowymi krużgankami i nakryty świetlikiem) oraz aula nakryta kasetonowym stropem, ze ścianami podzielonymi wielkim porządkiem pilastrów.

Gmach główny akademii jest budynkiem klasycznym, monumentalnym, czego przejawem jest z pewnością zastosowanie w ryzalicie wielkiego porządku z jońskimi kolumnami. Przeprowadzona w latach 1965-1967 adaptacja pomieszczeń na strychu połączona z wybiciem kwadratowych okien w pasie belkowania zachwiała równowagę kompozycyjną fasady.

Rzeźby górników i hutników stojące po obu stronach wejścia głównego do gmachu wykonali Jan Siek i Bogusz Salwiński (1979), opierając się na pierwowzorze autorstwa Jana Raszki. Z kolei nad wejściem na szczycie budynku w 1999 roku ustawiono rzeźbę św. Barbary – w miejsce wcześniejszej figury dłuta Stefana Zbigniewicza, ucznia Xawerego Dunikowskiego, zrzuconej w 1940 roku przez Niemców. Co prawda początkowo na dachu uczelni planowano ustawienie pracy autorstwa Karola Hukana „Personifikacja geniuszu”, jednak ostatecznie zmieniono koncepcję.

W 1939 roku uczelnię przemianowano na Akademię Górniczo-Hutniczą.

W roku akademickim 1921/1922 po raz pierwszy do studiów w akademii dopuszczono kobietę – w charakterze wolnej słuchaczki. Po debatach 21 października 1922 kolegium profesorów zadecydowało o dopuszczeniu kobiet do studiów w maksymalnej liczbie 8 studentek na pierwszym roku jako osobny numerus clausus.


Autor: Joanna Nowostawska-Gyalókay, Małopolski Instytut Kultury (2018)


 

Licencja CC-BY-SA 3.0

Gmach główny Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie

Białas S., Szybiński A., Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie w latach 1919–1959. Kronika, t. I, Kraków 1959.

Dziewięć dekad Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie 1919–2009 / Nine Decades of the AGH University of Science and Technology in Cracow 1919–2009, red. B. Bąk [et al.], Kraków 2009.

Fabiański, J. Purchla, Historia architektury Krakowa w zarysie, Kraków 2001.

Goetel W., Pod znakiem optymizmu. Wspomnienia, Kraków 1979.

Krasnowolski, Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.

Siwik A., Artymiak R., Kwiek J., „Wysoki sejm raczy uchwalić…”. Starania o założenie wyższej szkoły górnictwa i hutnictwa w Krakowie w latach 1861–1914. Dokumenty, Kraków 2013.

Wójcik Z., Walery Goetel. Rektor trudnych czasów Akademii Górniczo-Hutniczej, Kraków 2009.

http://szlakmodernizmu.pl/szlak/baza-obiektow/akademia-gornicza.

Gmach główny Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie

Informacje praktyczne

Dostępność:

dostępny

Dane teleadresowe:

adres: Al. Mickiewicza 30, Kraków

gmina: Kraków

powiat: Kraków

GPS: N 50°3’52”; E 19°55’24”

gospodarz: Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie

www: http://www.agh.edu.pl/

telefon: +48 12 617 22 22

Obiekty w pobliżu:

MAŁOPOLSKI INSTYTUT KULTURY W KRAKOWIE, ul. 28 Lipca 1943 17c, 30-233 Kraków, tel.: +48 12 422 18 84, 631 30 70, 631 31 75, NIP: 675 000 44 88 | Projekt i wykonanie | Polityka prywatności