Zabudowa wsi Gołkowice

Gołkowice to wieś nieopodal Starego Sącza. Gospodarstwa ciągną się po obu stronach drogi, domy zwrócone są do ulicy ścianami szczytowymi i połączone murem, w którym mieszczą się sklepione łukiem bramy wjazdowe i bramki dla pieszych. Niektóre świeżo pobielono, inne malowniczo porastają pnączami. Wieś niepodobna do innych.

ZABUDOWA WSI GOŁKOWICE, fot. M. Klag (MIK, 2006) CC BY SA 3.0

Niedługo po pierwszym rozbiorze ziem polskich, władze austriackie rozpoczęły akcję kolonizacyjną nowo zagarniętych terenów, w tym Sądecczyzny. Planowa kolonizacja miała na celu propagowanie osiągnięć cywilizacyjnych i gospodarczych monarchii. Najpierw, za panowania Marii Teresy, dotyczyła ona głównie miast, ale z czasem przybrała na sile i w czasie rządów cesarza Józefa II objęła tereny rolnicze. Dekretem z 1781 r. cesarz określił zasady kolonizacji. Polegała ona na osadzaniu kolonistów na terenach rolniczych – dawnych ziemiach klasztornych, królewskich, folwarkach starostw i wójtostwach, oraz na udzielaniu pomocy w zagospodarowaniu roli. Akcja kolonizacyjna przebiegła gwałtownie i szybko; urzędy cesarskie nie radziły sobie z nadmiarem chętnych. Wprowadzono więc ograniczenia, a w 1785 r. wstrzymano kolonizację.

Wioski, które powstały w wyniku tejże akcji, miały charakterystyczne rozplanowanie i zabudowę. Zasiedlone głównie przez niemieckojęzycznych kolonistów miały być wzorem i przeciwwagą dla sąsiednich, polskich wiosek. Jednak koloniści zasymilowali się z miejscową ludnością, przyjmując jej język i zwyczaje. Pozostała oryginalna zabudowa.

Nowe osady na Sądecczyźnie, takie jak Gołkowice, Barcice, Biegonice-Laufendorf, Dąbrówka Niemiecka czy Stadła, były budowane wzdłuż traktu, po obu jego stronach. Poszczególne zagrody miały niemal identyczny plan i usytuowanie, a budynki wznoszono według podobnego schematu. Domy zwrócone szczytem do ulicy były na ogół parterowe, murowane, a niekiedy murowano-drewniane (tzw. pruski mur). Nakryte były dwuspadowymi dachami o poszyciu słomianym lub gontowym. Sąsiadujące domy łączył ze sobą mur z bramą wjazdową na podwórze i furtką; przy domu znajdował się również spichlerz, często piętrowy. Wewnątrz dom mieścił od strony ulicy kuchnię z piecem, izbę i komorę, a od strony podwórza – stajnię lub komórkę. Pod domami i spichlerzami znajdowały się sklepione kolebkowo piwnice. W niektórych domach zachowały się jeszcze belkowe stropy, a w okienkach spichlerzy – stare kraty z sierpowymi odchyleniami.

Tekst: B. Sanocka (2008)

Licencja CC-BY-SA 3.0

Zabudowa wsi Gołkowice

Pieniny i ziemia sądecka
Autor : Jan Wiktor
Wydawnictwo : Kraków : Wydawnictwo Literackie, 386, [2] s. : fot., il. ; 26 cm + wkładka, indeks
Miejsce wydania : Kraków, 1958

Pieniny i ziemia sądecka
Autor : Jan Wiktor
Wydawnictwo : Kraków : Wydawnictwo Literackie,  – 536, [2] s. : fot. ; 21 cm
Miejsce wydania : Kraków, 1956

Pieniny i ziemia sądecka
Autor : Jan Wiktor
Wydawnictwo : Kraków : Wydawnictwo Literackie, – wyd. 3 uzup. – 475, [1] s. : il. ; 26 cm
Miejsce wydania : Kraków, 1965

Koloniści niemieccy na ziemi sądeckiej
Autor : Józef Marecki, Lucyna Rotter
Wydawnictwo : Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, 20 s. : il. kolor. ; 21 cm
Miejsce wydania : Nowy Sącz, 2010

Stroje osadników na ziemiach polskich ze szczególnym uwzględnieniem kolonistów niemieckich doby józefińskiej
Autor: Lucyna Rotter
Publikowany: Wielokulturowość na Sądecczyźnie : materiały z Sympozjum Wielokulturowość na Sądecczyźnie, 25 – 27 listopada 2010 r., Muzeum Okręgowe w Krakowie, wstęp Piotr Wierzbicki, wydawca: Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, redaktor prowadzący Barbara Szafran, druk: Drukarnia GOLDRUK: Nowy Sącz, Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Małopolskiego Programu Operacyjnego na lata 2007 – 2013 „Fundusze Europejskie dla Małopolski”, Nowy Sącz 2010, s. 67 – 71

Osadnictwo niemieckie na ziemi sądeckiej pod koniec XVIII wieku w świetle metryki józefińskiej
Autor: Józef Marecki
Publikowany: Wielokulturowość na Sądecczyźnie: materiały z Sympozjum Wielokulturowość na Sądecczyźnie, 25 – 27 listopada 2010 r., Muzeum Okręgowe w Krakowie, wstęp Piotr Wierzbicki, wydawca: Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, redaktor prowadzący Barbara Szafran, druk: Drukarnia GOLDRUK: Nowy Sącz, Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Małopolskiego Programu Operacyjnego na lata 2007 – 2013 „Fundusze Europejskie dla Małopolski”, Nowy Sącz 2010, s. 49 – 66

Kolonizacja józefińska w galicyjskich Karpatach
Autor: Andrzej Wielocha
Publikowany: Płaj. Zeszyt turystyczno – krajoznawczy Studenckiego Koła Przewodników Beskidzkich, nr 19 : 1999

O osadnikach józefińskich na Sądecczyźnie i ich kulturze- w aspekcie budowy sektora kolonistów niemieckich w Sądeckim Parku Etnograficznym. (Nowy Sącz)
Autor: Dorota Iwińska
Publikowany: Zeszyty sądecko – spiskie, T. 1, wyd. Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, Nowy Sącz, 2006, s. 69 – 70

Osadnictwo niemieckie na Sądecczyźnie w XVIII wieku
Autor: Marek Grabski
Publikowany: Płaj. Zeszyt turystyczno – krajoznawczy Studenckiego Koła Przewodników Beskidzkich, z. 19 : 1999

Architektura sektora kolonistów niemieckich w Sądeckim Parku Etnograficznym. (Nowy Sącz)
Autor: Wojciech Śliwiński
Publikowany: Zeszyty sądecko – spiskie, T. 1, wyd. Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, Nowy Sącz, 2006, s. 73 – 79

Zabytki na trasach turystycznych województwa krakowskiego
Red. : Janusz Smólski
Wydawnictwo : Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa – Książka – Ruch”, [120] s., [1] k. tabl. złoż : fot., il., mapa ; 30 cm
Miejsce wydania : Kraków, 1975

Atlas zabytków architektury w Polsce
Autor: Jerzy Zygmunt Łoziński, Adam Miłobędzki
Wydawnictwo: „Polonia”
Miejsce wydania: Warszawa, 1967

Katalog zabytków sztuki w Polsce : T. 1: Województwo Krakowskie, [1] Tekst, [2] Ilustracje
Red. : Jerzy Szablowski
Wydawnictwo : Państwowy Instytut Sztuki. Dział Inwentaryzacji Zabytków
Miejsce wydania : Warszawa, 1953

Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, z. 7: Województwo Krakowskie
Autor: Marian Kornecki, Andrzej Fischinger, Lepiarczyk Józef, Tadeusz Chrzanowski
Wydawnictwo: Ministerstwo Kultury i Sztuki, Zarząd Muzeów i Ochrony Zabytków, Ośrodek Dokumentacji Zabytków, PWN
Miejsce wydania: Warszawa, 1971

X x Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego
Autor: Barbara Sanocka (tekst), Marcin Klag (oprac. graf.)
Wydawnictwo: Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego, Małopolski Instytut Kultury
Miejsce wydanie: Kraków, 2007

Zabudowa wsi Gołkowice

Informacje praktyczne

Dostępność:

dostępny

Dane teleadresowe:

adres: Gołkowice

gmina: Stary Sącz

powiat: nowosądecki

GPS: N: 49° 32′ 44″, E: 20° 34′ 41″

gospodarz: Urząd Miejski w Starym Sączu

www: http://www.stary.sacz.pl/pl/3662/0/Golkowice_Dolne.html

e-mail: [email protected]

telefon: 18 446 02 70

Obiekty w pobliżu:

MAŁOPOLSKI INSTYTUT KULTURY W KRAKOWIE, ul. 28 Lipca 1943 17c, 30-233 Kraków, tel.: +48 12 422 18 84, 631 30 70, 631 31 75, NIP: 675 000 44 88 | Projekt i wykonanie | Polityka prywatności