getting /home/mikkrakow/ftp/dnidziedzictwa2017/wp-content/plugins/advanced-custom-fields/acf.phpdir1: /home/mikkrakow/ftp/dnidziedzictwa2017/wp-content/plugins/advanced-custom-fields/dir2: /home/mikkrakow/ftp/dnidziedzictwa2017/wp-content/plugins/advanced-custom-fields/count 1dir: http://dnidziedzictwa.pl/wp-content/plugins/advanced-custom-fields/returning http://dnidziedzictwa.pl/wp-content/plugins/advanced-custom-fields/getting /home/mikkrakow/ftp/dnidziedzictwa2017/wp-content/plugins/acf-repeater/repeater.phpdir1: /home/mikkrakow/ftp/dnidziedzictwa2017/wp-content/plugins/acf-repeater/dir2: /home/mikkrakow/ftp/dnidziedzictwa2017/wp-content/plugins/acf-repeater/count 1dir: https://dnidziedzictwa.pl/wp-content/plugins/acf-repeater/returning https://dnidziedzictwa.pl/wp-content/plugins/acf-repeater/ Dni Dziedzictwa

Architektura uzdrowiskowa – pałac Vauxhall, łazienki „Zofia” i park zdrojowy w Krzeszowicach

Pierwsze wzmianki o dziejach Krzeszowic pochodzą z 1286 r., kiedy to Fryczko, wójt z Bytomia, uzyskał przywilej na założenie w istniejącej już wsi sołectwa na prawie magdeburskim. Wieś należała do biskupów krakowskich, następnie do Jana Tęczyńskiego, a później przechodziła kolejno w ręce Opalińskich, Sieniawskich i Czartoryskich. To właśnie za czasów rodziny Czartoryskich, w latach 1770-1816, nastąpił rozwój uzdrowiska w Krzeszowicach.

ARCHITEKTURA UZDROWISKOWA – PAŁAC VAUXHALL, ŁAZIENKI „ZOFIA” I PARK ZDROJOWY W KRZESZOWICACH, fot. M. Klag (MIK, 2009) CC BY SA 3.0

Lecznicze właściwości tutejszych wód były znane już na początku XVII w.: zapisy o wykorzystaniu wód siarczanych do leczenia bydła pochodzą z kroniki parafialnej z 1625 r. Pierwszy zdrój ocembrowano w latach 70. XVIII w., kiedy to przystąpiono do organizacji krzeszowickiego uzdrowiska. Książę August Czartoryski wybudował wówczas pierwsze urządzenia kąpielowe. Kolejne obiekty realizowała po jego śmierci córka księżna Izabella Lubomirska. W 1788 r. zespół uzdrowiskowy składał się z kilku niewielkich domków kąpielowych, dwóch łaźni, szpitala oraz budynku dla ubogich gości.

Uzdrowisko przyciągało wielu gości, dla których w latach 1783-1789 wzniesiono pałac Vauxhall. Zaprojektowany przez Szczepana Humberta, miał być centralnym punktem założenia uzdrowiskowego. Piętrowy pałacyk, zbudowany na planie prostokąta mieścił sale i pokoje przeznaczone do różnych zabaw. Dekoracja architektoniczna klasycystycznego budynku jest dość oszczędna, skupiona głównie na ozdobnych obramieniach prostokątnych i półkolistych okien. Pomimo zmiany przeznaczenia pałacyku, do dziś jest czytelny pierwotny układ z dużą salą przeznaczoną na zabawy i koncerty oraz z kilkoma mniejszymi pokojami. Szerokie, drewniane schody prowadzą na piętro, gdzie znajduje się również duża sala zabaw. Wnętrza zdobiły bogate sztukaterie oraz galeria portretów rodziny Lubomirskich i Tęczyńskich. Działalność rozrywkową dla kuracjuszy prowadzono tutaj do końca XIX w. Później budynek pełnił rolę administracyjną, a obecnie mieści się tutaj ośrodek kultury i galeria wystawiennicza.

Nieopodal pałacyku powstały w 1819 r. łazienki nazywane Zielonymi. Prawdopodobnie wzniesiono je na miejscu wcześniejszej łaźni. Budowa łazienek nastąpiła już po przejęciu majątku krzeszowickiego przez wnuka Izabelli Lubomirskiej Artura Potockiego i jego żonę Zofię z Branickich. Na parterze budynku znajdowały się łazienki, a na piętrze mieszkania dla kuracjuszy. Od połowy XIX w. łazienki nazywano Zofia i ta nazwa zachowała się do dzisiaj. W latach 1875-1876 budynek został gruntownie przebudowany i unowocześniony. Kolejne modernizacje miały miejsce w latach 20. oraz 60. i 70. XX wieku. Rozbudowy łazienek w ostatnich kilkudziesięciu latach znacznie powiększyły jego powierzchnię. Działające od początku XIX w. łazienki do chwili obecnej utrzymały swoją funkcję. Obecnie prowadzone jest tutaj leczenie pacjentów głównie ze schorzeniami reumatologicznymi i pourazowymi.

Krzeszowickie uzdrowisko przeżywało największy rozkwit w połowie wieku XIX w. Wówczas też (1847) uruchomiona została linia kolejowa z Krakowa do Mysłowic przez Krzeszowice. W 2. połowie XIX w. dzięki staraniom Józefa Dietla unowocześniono urządzenia kąpielowe i stosowane w uzdrowisku metody lecznicze. W okresie międzywojennym Krzeszowice uzyskały prawa miejskie oraz status uzdrowiska. Podczas II wojny światowej budynki łazienek zostały zdewastowane, jednak w 1964 r. reaktywowano uzdrowisko, a w pobliżu łazienek odkryto dwa nowe źródła mineralne: solankowe i siarczane.

Obok łazienek i pałacyku ważnym miejscem jest park zdrojowy, którego malownicze ścieżki biegną wzdłuż rzeczki Krzeszówka. W nim, nieopodal kościoła znajduje się Zdrój Główny, ocembrowany w latach 70. XVIII w., oraz kapliczka, w której mieścił się zbiornik wody siarczanej. W parku, ukryty wśród drzew, stoi kamienny krzyż z 1851 r. W tym miejscu, jak mówi miejscowa opowieść, Katarzyna Potocka żegnała się z mężem Adamem aresztowanym przez władze zaborcze.

Warto także zajrzeć na pobliskie podwórko dawnego uzdrowiskowego domu gościnnego, a obecnie liceum. Znajduje się tutaj drewniana willa „Japonka”, gdzie kiedyś krzeszowiccy kuracjusze spotykali się przy popołudniowej kawie.

Tekst: B. Sanocka (2009)

Licencja CC-BY-SA 3.0

Architektura uzdrowiskowa – pałac Vauxhall, łazienki „Zofia” i park zdrojowy w Krzeszowicach

 

Ziemia chrzanowska i dolinki podkrakowskie : mapa turystyczna : skala 1 : 50 000

Wydawnictwo: Wydawnictwo Kartograficzne COMPASS  nr kat. 226

Miejsce wydania: Kraków, 2007

 

Krzeszowice : miasto i gmina bez tajemnic : przewodnik 2010 – 2011
Autor: teksty : Archiwum Urzędu Miejskiego

Wydawnictwo: Wydawnictwo „Omega” : Kraków, wydanie II, s. 108 :  il. (w tym kolor.) ; 21 cm

Miejsce wydania: Kraków, 2009

 

Ziemia krzeszowicka na starych kartach pocztowych 1898-1941 / [zred. i oprac. na podst. zbiorów własnych Andrzej Nąckiewicz]
Autor: [zred. i oprac. na podst. zbiorów własnych Andrzej Nąckiewicz]

Wydawnictwo: Krzeszowice: Zarząd Miejski, Firma Handlowa „Jago”, zaprojektował i przygotował do druku Roman Nawrocki, druk : Luxart : Wola Filipowska,  wydanie pierwsze, 116 s. : il. (w tym kolor.) ; 21 cm

Miejsce wydania: [Krzeszowice], [2006 ?]

 

Cesarski i Królewski Namiestnik : życie i działalność polityczna Andrzeja hrabiego Potockiego
Autor: Andrzej Władysław Korusiewicz

Wydawnictwo: Kraków: Wydawnictwo i Drukarnia Towarzystwa Słowaków w Polsce, 154, [2] s., [2] k. tabl. : il. ; 21 cm

Miejsce wydania: Kraków, 2008

 

Panowie na Krzeszowicach
Autor: Andrzej Władysław Korusiewicz

Wydawnictwo: Kraków: Wydawnictwo i Drukarnia Towarzystwa Słowaków w Polsce, 137 s., [6] s. : il. ; 22 cm

Miejsce wydania: Kraków, 2005

 

Krzeszowice. Dolinki Podkrakowskie. Historia, krajobrazy, przyroda
Autor: Anna Kubajak

Wydawnictwo: Wydawnictwo „Kubajak”: Krzeszowice, druk: Colonel: Kraków

Miejsce wydania: Kraków, 2003

 

Krajobraz kulturowy Polski : Województwo Małopolskie
Red.: Janusz Bogdanowski

Wydawnictwo: Stowarzyszenie „Kultura i Natura” im. Jana Gwalberta Pawlikowskiego, Wydawnictwo VADEMECUM, druk: Drukarnia Skleniarz, 240 s., [8] s. tabl., [1] k. mapa luz. : il. ; 23 cm. – (Biblioteka Stowarzyszenia „Kultura i Natura” ; t. 1)

Miejsce wydania: Kraków, Warszawa, 2001

 

Krzeszowice jako zakład lekarsko- zdrojowy wód siarczanych
Autor: Władysław Ściborowski

Wydawnictwo: Nakładem Zakładu Kąpielowego w Krzeszowicach, Druk „Czasu”

Miejsce wydania: Kraków, 1878

 

Santi Gucci- Florentino
Autor: Krystyna Sinko

Wydawnictwo: Związek Kół Historyków Sztuki Stud. Uniw. Rz. Pol.

Miejsce wydania: Kraków, 1933

 

Krzeszowice– Ośrodek wypoczynku na styku aglomeracji
Autor: Mikołaj M. Kornecki

Publikowany: Teka Komisji Urbanistyki i Architektury , R. 1985, t. XIX, s. 69–78

 

Uzdrowiska karpackie. Informator dla Kuracjuszy i Turystów
Autor: Zygmunt Kruczek, Agnieszka Weseli

Wydawnictwo: Krajowa Agencja Wydawnicza

Miejsce wydania: Kraków, 1987

 

Uzdrowisko w Krzeszowicach. Przekształcenia układu urbanistycznego (1860-1980) oraz współczesne możliwości rozwoju, część II
Autor: Mirosław Holewiński

Publikowany: Teka Komisji Urbanistyki i Architektury, wyd. Oddział PAN w Krakowie. Komisja Urbanistyki i Architektury, Ossolineum, T. XVII, 1983,  s. 89-98

 

Uzdrowisko Krzeszowice i okolice
Autor: Jan Zalitacz

Wydawnictwo:  [s. n.], przygotowanie do druku : Fabiola Rybowicz, Dorota Zalitacz, Kraków: Drukarnia Narodowa, 181, [3] s. : il. kolor. ; 21 cm

Miejsce wydania:Chrzanów, 2006

 

Ziemia chrzanowska i Jaworzno. Monografia
Red.: Kazimierz Szwajca, układ graficzny i rysunki Włodzimierz Buczek

Wydawnictwo: Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej w Krakowie,

Wydawnictwo Artystyczno– Graficzne

Miejsce wydania: Kraków, 1967

 

Historia Krzeszowic. Okres międzywojenny
Autor: Łukasz Skalny

Wydawnictwo: Krzeszowice : [Urząd Miejski],

Wydawnictwo Kubajak, druk: Del`Art, 168 s. : il. ; 21 cm

Miejsce wydania: Krzeszowice, 2004

 

Osadnictwo i krajobraz od schyłku średniowiecza po współczesność
Red.: Zdzisław Noga

Wydawnictwo: Zarząd Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych

Miejsce wydania: Kraków, 1997

 

Kraków i okolice : przewodnik
Autor: Leszek Ludwikowski

Wydawnictwo:  „ Sport i Turystyka” ; [oprac. kartogr. Henryka Całkowa, Janusz Szewczuk (mapa załącznik)]. – Wyd. 3 uzup. – 219, [1] s., [1] k. pl. kolor. ; 19 cm

Miejsce wydania: Warszawa, 1991

 

Katalog zabytków sztuki w Polsce : T. 1: Województwo Krakowskie, [1] Tekst, [2] Ilustracje
Red. : Jerzy Szablowski

Wydawnictwo: Państwowy Instytut Sztuki. Dział Inwentaryzacji Zabytków

Miejsce wydania: Warszawa, 1953

 

Powiat Chrzanowski w W. Ks. Krakowskiem : monografia historyczno- geograficzna
Autor: Stanisław Polaczek

Wydawnictwo: nakładem Wydziału Rady Powiatowej Chrzanowskiej, – wyd. 2 rozszerz. – Chrzanów: Rada Powiatowa Chrzanów,  307, [1] s. ; 30 cm

Miejsce wydania: Chrzanów, 1914

Wersja cyfrowa publikacjiMałopolska Biblioteka Cyfrowa

 

Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym, T. II
Autor: Michał Baliński, Tymoteusz Lipiński

Wydawnictwo: Nakładem i Drukiem S. Orgelbranda Synów

Miejsce wydania: Warszawa, 1885

 

 

 

 

 

Architektura uzdrowiskowa – pałac Vauxhall, łazienki „Zofia” i park zdrojowy w Krzeszowicach

Informacje praktyczne

Dostępność:

ograniczona dostępność

Dane teleadresowe:

adres: 32-065 Krzeszowice

gmina: Krzeszowice

powiat: krakowski

GPS: N: 50° 7' 35", E: 19° 37' 12"

gospodarz: brak

www: brak

e-mail: brak

telefon: brak

Obiekty w pobliżu:

MAŁOPOLSKI INSTYTUT KULTURY W KRAKOWIE, ul. 28 lipca 1943 17c, 30-233 Kraków, tel.: +48 12 422 18 84, 631 30 70, 631 31 75, NIP: 675 000 44 88 | Projekt i wykonanie | Polityka prywatności