Kościół pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej

Dogodne położenie Iwkowej przy trakcie wiodącym z Polski na Węgry oraz jej gęsta zabudowa pozwalają przyjąć, że metryka wsi jest znacznie starsza niż podają pierwsze źródła pisane z roku 1334.

Zakłada się więc, że Iwkowa powstała z połączenia dwóch osad: starszej, która być może już z początkiem XIV wieku posiadała swój kościół parafialny i młodszej, założonej w 1334 roku przez dziedziczkę ziemi sądeckiej, królową Jadwigę, wdowę po Władysławie Łokietku, dla której to osady od razu królowa zleciła uposażyć kościół.

Pierwsza ze wspomnianych wzniesionych w Iwkowej świątyń mogła być tożsama z istniejącym do dziś drewnianym kościołem cmentarnym pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, którego obecny kształt pochodzi z początku XVI wieku (z roku 1518) i należy do czołowych dzieł późnogotyckiego budownictwa drewnianego. Kościół usytuowany na wzgórzu, pośród starodrzewu nad brzegiem rzeki Bela, przyciąga nie tylko urokliwym położeniem i zgrabną sylwetką, ale też ze względu na cenne wyposażenie i zachowane malowidła: starsze – patronowe – być może pochodzące z okresu powstania świątyni i nieco młodsze – figuralne – datowane na rok 1619. W nawie zachowały się dwa portale zwieńczone wyciętymi w trójliście łukami. We wnętrzu uwagę zwraca także ostrołukowa arkada tęczowa oddzielająca nawę od prezbiterium, w której na belce tęczowej zawieszono krucyfiks, a po obu jego stronach umieszczono figury Maryi i św. Jana Ewangelisty. W niewielkim oknie prezbiterium dawniej widniał oryginał gotyckiego witraża z Madonną Apokaliptyczną, dziś zastąpiony kopią (oryginał przechowywany jest w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie). Warto wspomnieć, że kościół w ostatnich latach przeszedł gruntowną konserwację.

Drugi, młodszy kościół w Iwkowej – bo datowany na drugą połowę XVI wieku – także drewniany, erygowano pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego. Dziś pozostał jednak jedynie pamiątką na fotografiach, ponieważ doszczętnie spłonął w pożarze w 1952 roku. Niefortunne zdarzenie miało miejsce podczas prac prowadzonych przy konserwacji polichromii we wnętrzu kościoła. Z pożaru udało się uratować jedynie XVII-wieczny obraz Matki Bożej i krzyż misyjny (pozostały na nim wyraźne ślady nadpalenia), które to pamiątki umieszczono w przedsionku nowo wzniesionego kościoła. Dzięki staraniom ówczesnego proboszcza Iwkowej, księdza Jana Piechoty i mieszkańców wsi, już w 1953 roku udało się bowiem rozpocząć budowę nowej świątyni. Projekt wykonał krakowski architekt, inżynier Roman Łomnicki. Konsekracji nowego kościoła dokonano w 1956 roku, a swój wystrój zawdzięcza Jarosławowi Sowińskiemu i Włodzimierzowi Kuntzowi.

Dziś w budynku dawnej iwkowskiej plebanii położonej nieopodal nowego kościoła funkcjonuje niewielkie muzeum parafialne (wcześniej znajdowało się w wieży kościoła Nawiedzenia NMP), w zbiorach którego odnajdziemy dawne kapliczki, ludowe świątki, archiwalne zdjęcia, wyroby rzemieślnicze oraz kilka starszych rzeźb, z których na uwagę zasługuje figurka św. Doroty z końca XV wieku. Pomysłodawcą muzeum był wspomniany już ksiądz Jan Piechota, historyk, etnograf i literat – muzeum nosi jego imię.

Kościół pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej

Dokumentacja konserwatorska, oddział WUOZ w Tarnowie.

Dzieje Gminy Iwkowa. Fotografią malowane, oprac. B. Klimek, A. Mikołajczyk, Iwkowa 2011.

Piechota J., Dzieje Iwkowej: 1325–1960, oprac. B. Klimek, Klimek, Iwkowa 1995.

Piechota J., Gawędy iwkowskie, Kraków 2006.

Piechota J., Komedyje iwkowskie: gadki i klechdy, Warszawa 1982.

Szot S., Dzieje Gminy Iwkowa. Iwkowskie Role, oprac. Klimek, Iwkowa 2014.

http://slownik.nasliwkowymszlaku.pl/slownik.html (dostęp: luty 2019)

Kościół pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej

Informacje praktyczne

Dostępność poza Dniami Dziedzictwa:

ograniczona dostępność

Dane teleadresowe:

adres: Iwkowa

gmina: Iwkowa

powiat: brzeski

GPS: N 49° 48' 51"; E 20° 35' 37"

gospodarz: Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Iwkowej

www: http://iwkowa.diecezja.tarnow.pl/

e-mail: [email protected]

telefon: 14 684 43 27

Obiekty w pobliżu:

MAŁOPOLSKI INSTYTUT KULTURY W KRAKOWIE, ul. 28 Lipca 1943 17c, 30-233 Kraków, tel.: +48 12 422 18 84, 631 30 70, 631 31 75, NIP: 675 000 44 88 | Projekt i wykonanie | Polityka prywatności