Wieś Frydman na Spiszu

Wieś Frydman na Spiskim Zamagórzu sięga swymi początkami zapewne jeszcze XIII w. Lokowana ponownie w 1308 r. przez Fryderyka z Huncowiec, w dokumentach z 1320 r. występuje jako „Fridmanvagasa”, czyli „poręba Frydmana”. Być może był to zasadźca wsi i od niego wzięła ona swą nazwę. W 1589 r. Frydman został sprzedany przez Olbrachta Łaskiego Jerzemu Horwathowi z Paloczy.

WIEŚ FRYDMAN NA SPISZU, fot. M. Klag (MIK, 2002) CC BY SA 3.0

Frydman jest jedną z najstarszych wsi na terenie Spisza, a jego układ przestrzenny należy do najlepiej zachowanych na tym terenie. Rozplanowanie zabudowy, dróg i rozłogów pól ma genezę sięgającą XIV-wiecznej lokacji. Pomimo postępującej przebudowy przetrwała tradycyjna struktura zagród, z domami mieszkalnymi w części środkowej działki i budynkami gospodarczymi na jej obrzeżach. Zachował się również charakterystyczny pas stodół z „ulicą stodolną” na obrzeżu wsi, otaczający zespół zabudowy mieszkalnej. Niegdyś we wsi istniały nietypowe, drewniane, dwurodzinne domy.

Kościół parafialny pw. św. Stanisława biskupa powstał zapewne pod koniec XIII lub na początku XIV w. Hojnie uposażył go w 1683 r. wracający z wyprawy wiedeńskiej król Jan III Sobieski. Świątynia jest orientowana, murowana, z wielobocznie zamkniętym prezbiterium i wieżą o charakterze obronnym, zwieńczoną późnorenesansową attyką. Do najstarszych elementów kościoła należy romańskie, wąskie okienko w ścianie zakrystii oraz wczesnogotycki, ostrołukowy portal z kolumienkami. Wystrój wnętrza świątyni pochodzi w znacznej części z 2. poł. XVIII w., a wykonali go artyści z Krakowa, Lubicy i Proszowa. Od strony północnej przylega do prezbiterium kaplica Matki Boskiej Karmelitańskiej, ufundowana i zaaranżowana przez ks. Michała Lorencsa.

Drugą obok kościoła, reprezentacyjną budowlą Frydmana jest renesansowy, obronny kasztel z dwoma alkierzami i dwoma narożnymi wykuszami. Do początku zeszłego stulecia nakrywał go dach pogrążony i zdobiła wspaniała, renesansowa attyka. Wzniesiony ok. 1600 r. był rezydencją Horwathów aż do 1857 r., później na krótko trafił w ręce Salomonów, a w 1910 r. kupili go Noworolscy. Wtedy kasztel został przebudowany i utracił dekoracyjną attykę. Do towarzyszących mu zabudowań gospodarczych należały również słynne dwupoziomowe, sklepione piwnice na wino, pochodzące z początku XIX w., malowniczo opisywane przez Seweryna Goszczyńskiego.

Tekst: B. Sanocka (2008)

Wieś Frydman na Spiszu

Informacje praktyczne

Dostępność:

dostępny

Dane teleadresowe:

adres: Frydman

gmina: Łapsze Niżne

powiat: nowotarski

GPS: N: 49° 26′ 55″, E: 20° 13′ 40″

gospodarz: Urząd Gminy Łapsze Niżne

Obiekty w pobliżu:

MAŁOPOLSKI INSTYTUT KULTURY W KRAKOWIE, ul. 28 lipca 1943 17c, 30-233 Kraków, tel.: +48 12 422 18 84, 631 30 70, 631 31 75, NIP: 675 000 44 88 | Projekt i wykonanie | Polityka prywatności