KOŚCIÓŁ PW. ŚW. JANA CHRZCICIELA W ORAWCE, fot. M. Jałoszyńska (MIK, 2016) CC BY SA NC ND

dwór

Dwór (tzw. lamus) w Branicach (Kraków)
DWÓR (TZW. LAMUS) W BRANICACH, fot. M. Klag (MIK, 2000) CC BY SA 3.0

Branice to jedna ze starszych podkrakowskich miejscowości, leżąca na wschód od miasta. W dokumentach nazwę Branice wzmiankowano już w 1250 r., kiedy książę Bolesław Wstydliwy przyznał wojewodzie krakowskiemu, Klemensowi, prawo łowienia tutaj bobrów.

Dwór Dąbrowskich w Michałowicach
DWÓR DĄBROWSKICH W MICHAŁOWICACH, fot. J. Nowostawska-Gyalókay (MIK, 2013) CC BY SA 3.0
Dwór Emila Zegadłowicza w Gorzeniu Górnym
DWÓR EMILA ZEGADŁOWICZA W GORZENIU GÓRNYM, fot. M. Klag (MIK, 2002) CC BY SA 3.0

Wieś Gorzeń Górny leży na przedgórzu Beskidu Małego, kilka kilometrów na południe od Wadowic. Założona na prawie niemieckim po 1333 r., należała w 2. poł. XV w. do rodu Gorzeńskich. Później wieś kilkakrotnie dzielono i zmieniała ona właścicieli.

Dwór Moniaków w Orawskim Parku Etnograficznym w Zubrzycy Górnej
DWÓR MONIAKÓW W ORAWSKIM PARKU ETNOGRAFICZNYM W ZUBRZYCY GÓRNEJ, fot. R. Ciok (Muzeum Orawski Park Etnograficzny) ©
Dwór obronny w Jakubowicach
DWÓR OBRONNY W JAKUBOWICACH, fot. M. Łuczak (2010) ©

Jakubowice znajdują się w powiecie proszowickim, na północny-wschód od Krakowa. Początki osady sięgają średniowiecza: pierwsza wzmianka w dokumentach pochodzi z 1262 r. Od połowy XV w. miejscowość należała do rodu Jakubowskich herbu Topór.

Dwór obronny w Jeżowie
DWÓR OBRONNY W JEŻOWIE, fot. M. Klag (MIK, 2004) CC BY SA 3.0

Dwór w Jeżowie wznosi się pośród drzew, na łagodnie opadającym ku rzece Białej stoku, po zachodniej stronie drogi prowadzącej ze Stróż do Bobowej. Zbudowany został najpewniej pod koniec XV w., a w 1529 r. trafił w ręce Adama Strasza herbu Ogończyk.

Dwór obronny w Szymbarku
DWÓR OBRONNY W SZYMBARKU, fot. M. Klag (MIK, 2002) CC BY SA 3.0

Wzdłuż doliny rzeki Ropy malowniczo rozciągają się zabudowania wsi Szymbark. W XIV w. była ona tak znaczną i ludną osadą, że otrzymała prawa miejskie.

Dwór Popielów i źródło „Jordan” w Ściborzycach
DWÓR POPIELÓW I ŹRÓDŁO „JORDAN” W ŚCIBORZYCACH, fot. M. Klag (MIK, 2009) CC BY SA 3.0

Wieś Ściborzyce położona jest w dolinie rzeki Dłubni, w pobliżu Imbramowic i Wysocic. Wymieniana jest w dokumentach w połowie XIII w., zapewne jednak powstała wcześniej, podobnie jak sąsiednie osady.

Dwór w Dołędze
DWÓR W DOŁĘDZE, fot. M. Klag (MIK, 2005) CC BY SA 3.0

W płaskim krajobrazie, w widłach Wisły i Dunajca, otoczony drzewami stoi skromny dwór o charakterystycznej, tradycyjnej formie siedziby szlacheckiej. Ma drewniane, bielone ściany i wysoki dach kryty gontem.

Dwór w Kwiatonowicach
DWÓR W KWIATONOWICACH, fot. J. Nowostawska-Gyalókay (MIK, 2015) CC BY SA 3.0
Dwór w Laskowej
DWÓR W LASKOWEJ, fot. M. Klag (MIK, 2004) CC BY SA 3.0

Najstarsza wzmianka o wsi Laskowa pochodzi z 1402 r. Od średniowiecza aż do 2. poł. XVII w. była ona własnością rodziny Laskowskich.

Dwór w Łęgu Tarnowskim
DWÓR W ŁĘGU TARNOWSKIM, fot. M. Klag (MIK, 2009) CC BY SA 3.0

Kilka kilometrów na północ od Tarnowa rozciągają się zabudowania wsi Łęg Tarnowski. Ta oficjalna nazwa miejscowości współistnieje ze zwyczajowymi nazwami poszczególnych jej części: Wychylówka z Kolonią Pawęzowską, Łęg Górny, Partyń, Łęg Środkowy, Kolonia Kąty, Łęg Dolny, Zaszkole i Pogwizdów.

Dwór w Modlnicy
DWÓR W MODLNICY, fot. M. Klag (MIK, 2004) CC BY SA 3.0

Wieś Modlnica położona jest w niewielkiej odległości od Krakowa, przy trasie wiodącej do Olkusza. Wzmianki z XIII w. podają, iż była ona własnością prywatną.

Dwór w Stryszowie
DWÓR W STRYSZOWIE, fot. M. Klag (MIK, 2001) CC BY SA 3.0

Stryszów jest położony w pobliżu Wadowic i Kalwarii Zebrzydowskiej. W środkowej części wsi, na stoku opadającym ku rzece Stryszówce znajduje się dwór wzniesiony przypuszczalnie pod koniec XVI stulecia przez ówczesnego właściciela Stryszowa – Adama Suskiego.

Dwór w Wysokiej
DWÓR W WYSOKIEJ, fot. M. Klag (MIK, 2001) CC BY SA 3.0

Wieś Wysoka położona jest, jak sama nazwa wskazuje, wysoko: 580 metrów n.p.m., ok. cztery kilometry na południe od Jordanowa, a otaczają ją wzgórza Beskidu Żywieckiego. Źródła pisane wspominają o niej w 1581 r.

Dwór z Drogini w Nadwiślańskim Parku Etnograficznym w Wygiełzowie
DWÓR Z DROGINI W NADWIŚLAŃSKIM PARKU ETNOGRAFICZNYM W WYGIEŁZOWIE, fot. P. Bujakiewicz (Muzeum - Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie) ©

Drewniany dwór z Drogini, który w ciągu ostatnich lat odtworzono w wygiełzowskim skansenie, został wzniesiony przez Adama Jordana ok. 1730 r. Przez prawie trzy stulecia dwór ten znajdował się w Drogini.

Dwór Zieleniewskich w Trzebini
DWÓR ZIELENIEWSKICH W TRZEBINI, fot. M. Klag (MIK, 2002) CC BY SA 3.0

Trzebinia i jej dzieje zawsze były związane z górnictwem kruszców. Odnotowana w dokumentach w XIV w., należała do włości królewskich. W XV w. jej właścicielem był Mikołaj Kesinger, który uzyskał przywilej lokacyjny dla osady górniczej.

Dworek I. J. Paderewskiego w Kąśnej Dolnej
DWOREK I. J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ, fot. M. Klag (MIK, 2007) CC BY SA 3.0

Kąśna Dolna leży kilka kilometrów na zachód od Ciężkowic, pośród pagórków Pogórza Ciężkowickiego. Jej historia sięga czasów Kazimierza Wielkiego, który powierzył Jakubowi Rożnowi założenie wsi na tym terenie.

Dworek Jana Matejki w Krzesławicach (Kraków)
DWOREK JANA MATEJKI W KRZESŁAWICACH, fot. M. Klag (MIK, 2005) CC BY SA 3.0

Wieś Krzesławice, obecnie część Krakowa, wzmiankowana była po raz pierwszy w XIII w. W ciągu wieków swego istnienia należała m.in. do konwentu bożogrobców z Miechowa, a także do Akademii Krakowskiej.

Dworek Włodzimierza Tetmajera w Krakowie
DWOREK WŁODZIMIERZA TETMAJERA W KRAKOWIE, fot. M. Klag (MIK, 2001) CC BY SA 3.0

Bronowice Małe, obecnie dzielnica Krakowa leżąca w północno-zachodniej części miasta, to dawna podkrakowska wieś. Założona w XIII w., należała do uposażenia kościoła Mariackiego. W 1863 r. wybudowano tu dla franciszkanów dworek otoczony sadem.

Kaplica pw. Nawiedzenia i Zwiastowania NMP w Dalewicach
KAPLICA PW. NAWIEDZENIA I ZWIASTOWANIA NMP W DALEWICACH, fot. P. Kasprzycka (MIK, 2014) CC BY SA 3.0
Murowany dwór w Goszycach
MUROWANY DWÓR W GOSZYCACH, fot. M. Łuczak (2010) ©

Miejscowość Goszyce położona jest około 20 km na północny-wschód od Krakowa. W średniowieczu była zapewne własnością rycerską, później należała do dóbr królewskich, a wreszcie do kapituły krakowskiej. Od XVI do XVIII w. Goszyce dość często zmieniały właścicieli; pozostał po nich XVII-wieczny dwór modrzewiowy.

Muzeum „Rydlówka” w Krakowie

Znajdujący się na terenie dawnej wsi Bronowice Małe (obecnie w granicach Krakowa) dom – zwany dzisiaj „Rydlówką” – zbudował w latach 1894-1895 dla swojej rodziny malarz Włodzimierz Tetmajer.

Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie
NADWIŚLAŃSKI PARK ETNOGRAFICZNY W WYGIEŁZOWIE, fot. M. Klag (MIK, 2000) CC BY SA 3.0

Skansen w Wygiełzowie prezentuje kulturę ludową z terenów położonych na zachód od Krakowa, aż po historyczną granicę ze Śląskiem na rzece Przemszy. Na powierzchni ok. czterech hektarów rozmieszczono ponad dwadzieścia obiektów budownictwa drewnianego oraz towarzyszącej im małej architektury.

Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy
ORAWSKI PARK ETNOGRAFICZNY W ZUBRZYCY, fot. M. Klag (MIK, 1999) CC BY SA 3.0

Teren polskiej Orawy, graniczącej od południa ze Słowacją, obejmuje swym zasięgiem część Kotliny Orawsko-Nowotarskiej oraz południowe stoki Beskidu Wysokiego: Pasmo Babiogórskie i część Działów Orawskich.

Pałac Starzeńskich w Płazie
PAŁAC STARZEŃSKICH W PŁAZIE, fot. ze zb. UM Chrzanów (2009) ©
Pałac w Nawojowej
PAŁAC W NAWOJOWEJ, fot. M. Klag (MIK, 2005) CC BY SA 3.0

Położona przy drodze z Nowego Sącza do Krynicy Nawojowa to miejscowość o bardzo długiej, bo sięgającej XV w. historii. W XVI stuleciu należała do Piotra Nawojowskiego, który ok. 1580-1590 wzniósł tutaj murowany dwór.

Sądecki Park Etnograficzny w Nowym Sączu
SĄDECKI PARK ETNOGRAFICZNY W NOWYM SĄCZU, fot. M. Klag (MIK, 2005) CC BY SA 3.0

Sądecki Park Etnograficzny znajduje się na terenie dawnej wsi Falkowa, obecnie włączonej w obszar Nowego Sącza. Początki skansenu sięgają 1965 r., kiedy to jego organizację zainicjowała dr Hanna Pieńkowska, pełniąca wówczas funkcję konserwatora wojewódzkiego.

Wieś Frydman na Spiszu
WIEŚ FRYDMAN NA SPISZU, fot. M. Klag (MIK, 2002) CC BY SA 3.0

Wieś Frydman na Spiskim Zamagórzu sięga swymi początkami zapewne jeszcze XIII w. Lokowana ponownie w 1308 r. przez Fryderyka z Huncowiec, w dokumentach z 1320 r. występuje jako „Fridmanvagasa”, czyli „poręba Frydmana”.

Willa Domańskich w Nawojowej Górze
WILLA DOMAŃSKICH W NAWOJOWEJ GÓRZE, fot. J. Nowostawska-Gyalókay (MIK, 2012) CC BY SA 3.0
Zabudowa miejska Lipnicy Murowanej
ZABUDOWA MIEJSKA LIPNICY MUROWANEJ, fot. M. Klag (MIK, 2000) CC BY SA 3.0

Lipnica Murowana, leżąca na Pogórzu Wiśnickim, rozwinęła się w okresie średniowiecza dzięki położeniu przy węgierskim szlaku handlowym. Lokacji miasta na prawie średzkim dokonał w 1326 r. król Władysław Łokietek.

Zabudowania dawnego folwarku w Pisarach
ZABUDOWANIA DAWNEGO FOLWARKU W PISARACH, fot. M. Klag (MIK, 2009) CC BY SA 3.0

Wieś Pisary położona jest kilka kilometrów na wschód od Krzeszowic, wśród niewielkich pagórków. W południowej części miejscowości, nieopodal przepływającej rzeki Rudawki zachowały się zabudowania dawnego folwarku.

Założenie dworskie w Zbyszycach
ZAŁOŻENIE DWORSKIE W ZBYSZYCACH, fot. J. Nowostawska-Gyalókay (MIK, 2015) CC BY SA 3.0
Zespół dworski w Łopusznej
ZESPÓŁ DWORSKI W ŁOPUSZNEJ, fot. M. Klag (MIK, 2001) CC BY SA 3.0

Łopuszna, znana przede wszystkim z pięknego, drewnianego kościółka, leży nad Dunajcem, w niewielkiej odległości od Nowego Targu. Źródła historyczne podają, iż w 1575 r. wieś otrzymał od króla Stefana Batorego Walerian Poradowski za odwagę wykazaną na polu bitwy.

Zespół dworski w Tomaszowicach
ZESPÓŁ DWORSKI W TOMASZOWICACH, fot. M. Klag (MIK, 2004) CC BY SA 3.0

Wieś Tomaszowice, położona na północny zachód od Krakowa, niedaleko trasy prowadzącej do Olkusza, wspominana była już w średniowiecznych dokumentach. W 1581 r. należała do Krzysztofa Gosławskiego, a w XVIII w. do Dębińskich.

MAŁOPOLSKI INSTYTUT KULTURY W KRAKOWIE, ul. 28 lipca 1943 17c, 30-233 Kraków, tel.: +48 12 422 18 84, 631 30 70, 631 31 75, NIP: 675 000 44 88 | Projekt i wykonanie | Polityka prywatności